Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρισκόταν σε τρένο και ήταν σε ιδιαίτερα κακή διάθεση όταν αποφάσισε να περάσει στην αντεπίθεση απέναντι στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Σύμφωνα με άτομο που ήταν παρόν, σημειώνει η WSJ, αργά το βράδυ της Τρίτης, ο Ζελένσκι και οι σύμβουλοί του, ενώ ταξίδευαν με το τρένο από το Κίεβο προς την Πολωνία, πληροφορήθηκαν ότι ρωσικοί πύραυλοι είχαν πλήξει σφοδρά την ουκρανική πρωτεύουσα. Για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα, δεν είχε προηγηθεί η συνήθης αμερικανική προειδοποίηση για εκτόξευση πυραύλων.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ είχε χαλαρώσει τις ενεργειακές κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας, είχε εκφραστεί θετικά για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, είχε εντείνει την πίεση προς την Ουκρανία και είχε ζητήσει την απομάκρυνση του Ζελένσκι από την εξουσία. Ο Ουκρανός πρόεδρος φοβόταν ότι θα ακολουθούσαν και άλλες παραχωρήσεις προς τη Μόσχα, σύμφωνα με την ίδια πηγή της WSJ.
Επί 18 μήνες, από τότε που είχε πραγματοποιηθεί μια καταστροφική συνάντηση στο Οβάλ Γραφείο, στις αρχές της προεδρικής θητείας του Τραμπ, ο Ζελένσκι προσπαθούσε να κερδίσει την εύνοιά του. Τώρα, όμως, έδειχνε στους συνεργάτες του ότι είχε έρθει η ώρα να μιλήσει ανοιχτά και χωρίς περιστροφές, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Ο Ζελένσκι, ο οποίος ταξίδευε για να συναντήσει Ευρωπαίους συμμάχους στο Λονδίνο και τις Βρυξέλλες, αποφάσισε να ασκήσει δημόσια κριτική στη στάση του Τραμπ, παρά τον κίνδυνο να τον εξοργίσει ακόμη περισσότερο.
Ήθελε να στείλει ένα σαφές μήνυμα στους πολίτες των ΗΠΑ και της Ευρώπης: Η Ουκρανία θα υπερασπιστεί τον εαυτό της με κάθε αναγκαίο μέσο και δεν φέρει ευθύνη ούτε για τη ρωσική εισβολή ούτε για τις υψηλές διεθνείς τιμές των καυσίμων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος αξιοποίησε προγραμματισμένες συνεντεύξεις του σε βρετανικά μέσα ενημέρωσης την Τετάρτη για να επικρίνει την προτίμηση που έχει εκφράσει ο Τραμπ να συνεννοείται με τον Πούτιν, καθώς και τις κινήσεις του για χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Μόσχας. «Βρίσκω τον Ζελένσκι πιο δύσκολο στη συνεννόηση απ’ ό,τι τον Πούτιν», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Τραμπ.
Ο Πούτιν «είναι το πραγματικό κακό της εποχής μας», δήλωσε ο Ζελένσκι στους Financial Times. «Πώς μπορεί ο Τραμπ να είναι φίλος του; Νομίζω ότι είναι λάθος. Είναι δική του επιλογή, ξανά και ξανά». «Οι Αμερικανοί είναι στο πλευρό μας», είπε, απευθυνόμενος στους πολίτες των ΗΠΑ και όχι στον Λευκό Οίκο. «Γνωρίζω ότι η πλειονότητα των Αμερικανών υποστηρίζει την Ουκρανία».
Η αντίδραση του Ζελένσκι ακολουθεί την πορεία που έχουν πάρει οι σχέσεις και άλλων Ευρωπαίων συμμάχων με τον Αμερικανό πρόεδρο από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο. Μια σειρά συγκρούσεων γύρω από το εμπόριο, τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας, το μέλλον του ΝΑΤΟ, τον πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν και τις απειλές για κατάληψη της Γροιλανδίας, η οποία ανήκει στη Δανία, έχουν οδηγήσει ακόμη και πολιτικούς συμμάχους που διατηρούσαν στενές σχέσεις με τον Τραμπ να αποστασιοποιηθούν από αυτόν μέσα στο 2026.
«Δεν καταλαβαίνω γιατί ο πρόεδρος των ΗΠΑ συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους ίδιους του τους συμμάχους», δήλωσε τον Ιούνιο η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, όταν ο Τραμπ έκανε υποτιμητικά σχόλια σε βάρος της. «Είναι κρίμα που δεν επιδεικνύει την ίδια αποφασιστικότητα απέναντι στους εχθρούς της Δύσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, με την ηγεσία των οποίων εμφανίζεται πολύ πιο διαλλακτικός».
Όπως η Μελόνι και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, έτσι και ο Ζελένσκι κινδυνεύει να προκαλέσει ακόμη εντονότερη αντίδραση από τον Τραμπ εξαιτίας της κριτικής του. Για την Ουκρανία, όμως, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο.
Η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης, η οποία βρίσκεται πλέον στο πέμπτο έτος ενός πολέμου επιβίωσης απέναντι στην προσπάθεια της Ρωσίας να την κατακτήσει, εξαρτάται από πολύτιμη αμερικανική υποστήριξη σε τρεις βασικούς τομείς: την ανταλλαγή πληροφοριών, τις συμβάσεις για τη χρήση του δορυφορικού συστήματος Starlink και την πώληση αμερικανικών όπλων και πυρομαχικών σε ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν από την Ουκρανία.
Στις αρχές του 2025, ο Τραμπ διέκοψε σχεδόν κάθε άλλη μορφή αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Έκτοτε, η Ευρώπη έχει αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής και οικονομικής στήριξης της χώρας, αλλά μπορεί να υποκαταστήσει μόνο εν μέρει τις αμερικανικές δυνατότητες στους τομείς των δορυφορικών συστημάτων και των πληροφοριών. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στο δυτικό καθεστώς κυρώσεων, μέσω του οποίου ασκείται οικονομική πίεση στη Ρωσία.
Ωστόσο, η πολιτική των κυρώσεων απειλεί πλέον να αποδυναμωθεί. Αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ ανακοίνωσε συμφωνία με τον Πούτιν για την προμήθεια ντίζελ στις ΗΠΑ και στις διεθνείς αγορές, υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα μειωθούν οι τιμές του καυσίμου. Στη συνέχεια, ήρε τις περισσότερες από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας που επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ βάσει διακομματικού νομοσχεδίου, το οποίο είχε υπογράψει τον προηγούμενο μήνα.
Οι κινήσεις αυτές προκάλεσαν κριτική και από τα δύο μεγάλα αμερικανικά κόμματα, καθώς θεωρήθηκε ότι αποδυναμώνουν την οικονομική πίεση προς τη Μόσχα. Ειδικοί στον τομέα της ενέργειας επισημαίνουν ότι οι ποσότητες ρωσικού ντίζελ που προβλέπει η συμφωνία είναι πολύ μικρές για να επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή στις τιμές των καυσίμων. Παράλληλα, ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν αποτελεί τον βασικό παράγοντα που έχει οδηγήσει στις υψηλές διεθνείς τιμές των καυσίμων μέσα στη φετινή χρονιά.
Νωρίτερα, στις 9 Οκτωβρίου, λίγο πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας για το ντίζελ από τον Τραμπ, ο Ζελένσκι είχε συνομιλίες σε φιλικό κλίμα στο Κίεβο με ομάδα Αμερικανών βουλευτών που υποστηρίζουν την Ουκρανία. Επικεφαλής της αντιπροσωπείας ήταν ο γερουσιαστής Ρότζερ Γουίκερ, Ρεπουμπλικανός από τον Μισισιπή και πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας.
Ρεπουμπλικανοί της αντιπροσωπείας είχαν θέσει στους Ουκρανούς αξιωματούχους μια πρόταση: Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Ουκρανία να χρησιμοποιεί το δορυφορικό σύστημα Starlink σε βάθος έως και περίπου 320 χιλιομέτρων μέσα στο ρωσικό έδαφος, ώστε τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) να μπορούν να εντοπίζουν και να καταδιώκουν ρωσικούς εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων. Μέχρι σήμερα, η Ουκρανία δεν έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί το Starlink εντός της Ρωσίας.
Σε αντάλλαγμα, σύμφωνα με τον γερουσιαστή Κέβιν Κρέιμερ, Ρεπουμπλικανό από τη Βόρεια Ντακότα, το Κίεβο θα μπορούσε να σταματήσει τις επιθέσεις κατά των ρωσικών διυλιστηρίων. Ο Ζελένσκι συμφώνησε ότι επρόκειτο για καλή ιδέα, υποστήριξε ο γερουσιαστής.
Ωστόσο, την ίδια ημέρα, στο Μαϊάμι, οι διαπραγματευτές του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ άσκησαν πιέσεις σε Ουκρανούς αξιωματούχους να σταματήσουν τις επιθέσεις στα διυλιστήρια, χωρίς να προσφέρουν κανένα αντάλλαγμα, σύμφωνα με αρκετούς συμμετέχοντες στη συνάντηση, τονίζει η WSJ.
Οι Αμερικανοί επανέλαβαν αρκετές φορές ότι παρείχαν στο Κίεβο πολύτιμες πληροφορίες. Οι Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που συμμετείχαν στη συνάντηση εξέλαβαν αυτή την αναφορά ως έμμεση προειδοποίηση ότι η αμερικανική υποστήριξη στον τομέα των πληροφοριών θα μπορούσε να περιοριστεί. Αμερικανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, αρνούνται ότι διατυπώθηκε οποιαδήποτε απειλή.
Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις συνομιλίες τους, ο Τραμπ διαμαρτυρόταν επί αρκετές εβδομάδες στον Ζελένσκι για τις ουκρανικές επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια. Ο ΤΡραμπ πίστευε ότι συμβάλλουν στις υψηλές τιμές των καυσίμων, οι οποίες προκαλούν ανησυχία στους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο, στις αρχές Νοεμβρίου.
Ο Ζελένσκι απαντούσε ότι η στοχοποίηση των ενεργειακών εσόδων της Ρωσίας, τα οποία χρηματοδοτούν την πολεμική της μηχανή, αποτελεί βασικό πυλώνα της ουκρανικής στρατηγικής για να αναγκαστεί ο Πούτιν να τερματίσει τον πόλεμο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ, ο οποίος είχε δηλώσει στο παρελθόν ότι η Ουκρανία δεν είχε κανένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, της ζητούσε τώρα να εγκαταλείψει το ισχυρότερο πλεονέκτημά της.
Αντί να αποδεχθεί απλώς αυτή την απαίτηση, ο Ζελένσκι πρότεινε εναλλακτικές λύσεις για μια συμφωνία. Η Ουκρανία θα μπορούσε να σταματήσει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια, εφόσον:
– Η Ρωσία σταματούσε τους βομβαρδισμούς των ουκρανικών ενεργειακών υποδομών,
και αν ΗΠΑ προμήθευαν την Ουκρανία με περισσότερους αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot, ώστε να προστατεύσει το Κίεβο από επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους κατά τη διάρκεια του φετινού χειμώνα.
Ο Πούτιν απέρριψε την πρόταση για αμοιβαία κατάπαυση των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές, ενώ ο Λευκός Οίκος δεν συμφώνησε να στείλει περισσότερους πυραύλους Patriot, οι οποίοι βρίσκονται σε έλλειψη από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν. Ο Τραμπ γινόταν όλο και πιο οργισμένος με τον Ζελένσκι εξαιτίας της συνέχισης των ουκρανικών επιθέσεων στα ρωσικά διυλιστήρια. «Καλύτερα να τις σταματήσει, αλλιώς…», δήλωσε στις 10 Οκτωβρίου, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα έντονη γλώσσα.
Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ανώτατοι Αμερικανοί στρατιωτικοί επικοινώνησαν με τους ομολόγους τους στο Κίεβο και τους προειδοποίησαν ότι η συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών κινδύνευε, εάν συνεχίζονταν οι επιθέσεις στα διυλιστήρια. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η ανταλλαγή πληροφοριών συνεχίζεται και ότι οι ρωσικές πυραυλικές εκτοξεύσεις που δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως οφείλονταν στις κακές καιρικές συνθήκες.
Όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε την περασμένη Κυριακή μια «κατάπαυση του πυρός στον ενεργειακό τομέα», αιφνιδιάζοντας τόσο το Κίεβο όσο και τη Μόσχα, ο Ζελένσκι διέταξε την προσωρινή αναστολή των ουκρανικών επιθέσεων. Η Ρωσία, ωστόσο, συνέχισε να βομβαρδίζει ουκρανικούς σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
«Ως εδώ», δήλωσε ο Ζελένσκι στους Financial Times, όταν η Ουκρανία έβαλε τέλος στην αναστολή των επιθέσεων, έπειτα από τρεις ημέρες. Ο ίδιος διαμαρτυρήθηκε ότι ο Τραμπ δεν είχε πει τίποτα για τις εκτεταμένες ρωσικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας και για τον θάνατο αμάχων. «Ο Πούτιν αισθάνεται πλέον άνετα», πρόσθεσε.
Ο Τραμπ απάντησε με έντονο τρόπο σε συνέντευξή του στο Newsmax την Πέμπτη. «Ο Ζελένσκι δεν είναι καλός άνθρωπος για να συνεργαστούμε μαζί του», δήλωσε. «Λέει ότι θέλει να καταλήξει σε συμφωνία, αλλά δεν το κάνει. Όχι, δεν είμαι καθόλου θαυμαστής του Ζελένσκι».
Την Παρασκευή, καθώς συμμετείχε σε σύνοδο Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία δεν μπορούσε να παραμείνει σιωπηλή απέναντι στη συμφωνία Τραμπ–Πούτιν για το ντίζελ. Προειδοποίησε ότι το επόμενο βήμα θα ήταν μια συμφωνία για το φυσικό αέριο και στη συνέχεια η άρση κυρώσεων που αφορούν και άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες με τη Ρωσία.
Κατά την άφιξη του Ζελένσκι στη σύνοδο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες τον υποδέχθηκαν με αγκαλιές. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, κανείς τους δεν του ζήτησε να μετριάσει την κριτική του προς τον Τραμπ.
Σε αυτό το κλίμα, ο Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα με το οποίο ανέστειλε την εφαρμογή των περισσότερων κυρώσεων που επρόκειτο να επιβληθούν στη Ρωσία βάσει διακομματικού νομοσχεδίου, το οποίο είχε εγκριθεί τον Σεπτέμβριο. Ο νόμος, που φέρει το όνομα του εκλιπόντος γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, Ρεπουμπλικανού από τη Νότια Καρολίνα, προέβλεπε την επιβολή αυστηρών δασμών σε τρίτες χώρες που αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο.
Το πρωί της επόμενης ημέρας, μετά από έναν ακόμη σφοδρό ρωσικό βομβαρδισμό των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, ο Ζελένσκι έγραψε στο X ότι λυπάται για την απόφαση «να αγνοηθεί πλήρως ο νόμος Λίντσεϊ Γκράχαμ, ο οποίος επρόκειτο να ασκήσει πραγματικά αποτελεσματική πίεση στη Ρωσία, ώστε να τερματιστεί αυτός ο πόλεμος».
«Αυτός ο νόμος θα μπορούσε να είχε βοηθήσει πάρα πολύ, μπορεί ακόμη να βοηθήσει», πρόσθεσε.
Την Κυριακή, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι, από τότε που ο Τραμπ ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός στον ενεργειακό τομέα, η Ρωσία είχε πλήξει 76 φορές τις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων ηλεκτροδότησης, πετρελαίου και φυσικού αερίου.